لایه های پوست

لایه های پوست انسان به طور کلی به سه دسته تقسیم می شود که عنوان آنها در زیر نوشته شده است:

  1. اپیدرم یا روپوست(Epidermis)
  2. درم یا پوست (Dermis)
  3. هیپودرم یا درون پوست(Hypodermis)

اگر چه پوست تقریبا در تمام نقاط بدن از این سه لایه تشکیل شده است، اما ضخامت این لایه ها در بخش های مختلف بدن با یکدیگر متفاوت هست. مثلا اپیدرم در اغلب قسمت های بدن ۰٫۱ میلیمتر است، در حالیکه در پوست دور چشم حدود ۰٫۰۵میلیکتر است و ضخیم ترین اپیدرم نیز در پوس کف پا دیده می شود که ضخامت آن بین ۱ الی ۵ میلیمتر است. ضخیم ترین درم نیز در تاحیه ی پشت تنه ی می باشد.

در مقاله ی امروز به بررسی عمیق تر این لایه های پوست می پردازیم:

لایه های پوست انسان
لایه های مختلف پوست را در تصویر فوق به صورت شماتیک مشاهده می کنید

هیپودرم یا درون پوست

لایه زیرین و درونی ترین لایه پوست را هایپودرم یا هیپودرم تشکیل می دهد. این لایه حاوی مقادیر زیادی بافت چربی است که به عنوان ضربه گیر عمل می کند و در عین حال بدن را از گرما و سرما محافظت می کند. همچنین پایانه های اعصاب و بافت پیوندی در این لایه قرار گرفته است. بافت پیوندی موجل اتصال پوست به لایه ی عضلا و استخوان زیرین می شود. عمق این لایه بستگی به سن و سال و میزان چربی بدن دارد. با افزایش سن، میزان چربی این لایه کاهش پیدا می کند که موجب چروک و ناصافی پوست می شود.

درم

درم، بخش اصلی و مرکزی پوست را تشکیل می دهد و بیشتر اعمال پوست در این لایه انجام می شود. سلول های اصلی لایه درم فیبروبلاست نامیده می شوند.

مابین فیبروبلاست ها پروتئین های کلاژنو الاستین و پلی ساکارید هیالورونیک اسید وجود دارد. پروتئین های کلاژن بیشترین ماده تشکیل دهنده درم هستند و به درم استحکام و قابلیت کشش می بخشند. پروتئین های الاستین نیز حالت کشسانی و ارتجاعی به پوست می دهند.

سلول های پوست به منظور حفظ سلامت با همدیگر ارتباط برقرار می کنند از جمله سلول های کاتینوسیت اپیدرم با ترشح فاکتور های رشد موجب افزایش سنتز کلاژن و الاستین در سلول های فیبروبلاست لایه درم می شوند.

با افزایش سن این ارتباط سلولی کاهش پیدا می کند. به علاوه از میزان انرژی و سوخت و ساز سلول ها نیز کاسته می شود. لذا تولید پروتئین های کلاژن و الاستین کم و کمتر می شود و موجب می شود پوست دچار چروکیدگی و خطوط عمیق شود. از سوی دیگر رادیکال های آزاد، آنزیم های کلاژنازو استاز ب تخریب کلاژن و الاستین موجب چروکیدگی پوست و پیری می شوند. مهار رادیکال های آزاد و عوامل تخریب کننده کلاژن و یا تحریک ارتباطات سلولی از چروک و پیری پوست جلوگیری می کند.

همچنین در لایه درم فولیکول مو، غدد سباسه(غدد ترشح کننده چربی طبیعی پوست به نام سبوم) ، غدد عرق ، رگ های خونی و اعصاب وجود دارند.

قابل ذکر است که “اتصالات درمی – اپیدرمی ” لایه ی اپیدرم را به طور محکمی به لایه درم متصل نگه داشته و موجب اتصال دو لایه درم و اپیدرم می شود. این ناحیه (DEJ) نقش مهمی در ارتباط سلولی، تنظیم نفوذپذیری و ترمیم زخک دارد.

اپیدرم یا روپوست

اپیدرم بخشی از پوست است که هرروزه آن را می بینید و خارجی ترین لایه ی پوست هست. اپیدرم از چند لایه و سلول های مختلف تشکیل شده است.

انواع سلول های اپیدرم:

  1. کراتینوسیت ها: سلول های اصلی لایه ی اپیدرم هستند که درون آنها مملو از پروتئین “کراتین” می باشد. کراتین پروتئین رشته ایی محکمی است که موجب استحکام پوست می گردد. در تصویر زیر می توانید یک سلول کراتینوسیت انسانی و رشته های کراتین درون آن را به خوبی مشاهده کنید.
  2. ملانوسیت ها: در لایه ی زایای اپیدرم ، در کنار سلول های مرتبا در حال تقسیم کراتینوسیت ها ، تعداد محدودی ملانوسیت وجود دارد که پس از تولید ملانین آن ها را به کراتینوستیت های مجاور انتقال می دهد و موجب ایجاد رنگ پوست می شود.
  3. سلول های لانگر هانس: این سلول ها به طور پراکنده در بین سلول های کراتینوسیت ها لایه ی استراتوم اسپینوزوم یافت می شوند و نقش ایمنی را بر عهده دارند( در رابطه با لایه های اپیدرم در ادامه مقاله توضیح خواهم داد).
  4. سلول های مرکل: در لایه ی بازال به صورت پراکنده و در مجاورت کراتینوسیت ها این سلول ها دیده می شوند . سلول های مرکل که با تعداد زیادی پایانه ی عصبی نورون های حسی سیناپس ایجاد کرده است و به عنوان گیرنده مکانیکی عمل می کند، اولین محل لمس هست.

لایه های مختلف اپیدرم

اپیدرم در اغلب مناطق مختلف پوست از ۴ لایه و در کف دست و پا ها از ۵ لایه تشکیل شده است. لایه های اپیدرم به ترتیب از پایین به بالا (درون به بیرون ) عبارتند از:

  1. استراتوم بازال: این لایه مرز بین درم و اپیدرم را تشکل می دهد و درونی ترین لایه ی اپیدرم است و حاوی یکح ردیف سلول های کراتینوسیت است که دائما در حال تقسیم هستند. لذا محل تقسیم و زایش کراتینوسیت ها است و به همین دلیل لایه ی زایا نیز نامیده می شود. در این لایه در کنار کراتینوسیت ها تعداد محدودترین سلول ملانوسیت هم وجود دارد (حدودا با نسبت یک به ده). کراتیونسیت های لایه ی زایای اپیدرم مرتبا از طریق تقسیم سلولی تولید شده و به یک لایه بالاتر منتقل می شوند. اما همانطور که تقسیم شده و بالاتر می روند تغییر شکل داده و به اصطلاح تمایز پیدا می کنند. کراتینوسیت ها در بدو زایش پر از آب بوده و دارای شکل هندسی شبه مکعبی هستند. اما رفته رفته هر چه در طول لایه ها بالاتر می روند و به سطح پوست نزدیک می شوند رطوبت و اجزای زنده ی خود را از دست می دهند و خشک تر و بازیک تر می شوند. بدین ترتیب تغییر شکل و اندازه داده و لایه های مختلف سلولی را به وجود می آورند.
  2. استراتوم اسپینوزوم( لایه ی خاردار): این لایه به دلیل ظاهر خاص کراتینوسیت های آن به شکل چند وجهی هستند و نیز وجود دسموزوم ها ی قابل مشاهده به این نام خوانده می شوند. دسموزوم ها اتصالات محکم بین سلولی هستند که سبب مقاومت اپیدرم در برابر کشش و فشار مکانیکی می شوند. درون سیتوپلاسم کراتینوسیت های این لایه در نزدیکی لایه ی استراتوم گرانولوزوم کرانول های کراتوهیالین و مابین کراتینوسیت ها ی این لایه سلول های لانگر هانس وجود دارند که در ایمنی نقش دارند دیده می شوند.
  3. استراتوم گرانولوزوم(لایه دانه دار) : کراتیونسیت های این لایه به شکل بیضی بوده و حاوی هسته فعال و لاملار بادی ها یا گرانول های لاملار در سیتوپلاسم خود هستند. سیتوپلاسم این سلول ها مقدار زیادی پروتئین کراتین و گرانول های کراتوهیالین (حاوی دو پروتئین پروفیلاگرین و اینولوکرین) تولید می کند که به همراه ترکیبات دیگری همچون لیپیدها، آنزیم ها و کرانول های لاملار را به وجود می آورند. همچنین کراتیونسیت های این لایه با اتصالات محکم به یکدیگر متصل شده اند.
  4. استراتوم لوسیدم(لایه ی شفاف): این لایه که به دلیل ظاهر شفاف آن به این نام خوانده می شود در پوست تمام نقاط بدن دیه نمی شود و فقط در پوست کف دست ها و پاها یافت می شود.
  5. استراتوم کورنئوم(لایه ی شاخی): خارجی ترین لایه ی اپیدرم است که سلول های کراتیونسیت آن محتویات زنده خود را از دست داده اند و به صورت مسطح درآمده اند. اگرچه این سلول ها حجم زیادی از آب و محتویات سلولی را از دست داده اند اما غنی از پروتئین کراتین بوده و همانند شاخ حیوانات محکم به همدیگر چسبیده اند. به همین دلیل به این لایه لایه ی شاخی گفته می شود. کورنئوسیت ها توسط اتصالات پروتئینی به نام کورنئودسموزوم به یکدیگر متصل می شوند.

در این مقاله به صورت کمی تخصصی تر به بررسی لایه های مختلف پوست پرداختیم. دلیل اینکه این موضوع را به صورت دقیق بیان کردم این بود که درک درست از ساختار پوست می تواند در درمان مشکلات پوستی کمک زیادی به ما بکند. بر همین اساس توصیه می کنم حتما این پست را کامل مطالعه بفرمایید تا بعدا که بررسی روش های درمانی دارویی پوستی می پردازیم بتوانیم به خوبی و اصولی مشکلات پوستی را حل کنیم.

دیدگاه خود را بنویسید:

آدرس ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد.

فوتر سایت