دارو چیست؟

دارو یکی از مواردی است که اصولا این وبلاگ را برای آن راه اندازی کرده ام! بر همین اساس در پست های ابتدایی این وبلاگ قصد دارم در رابطه با خود مفهوم “دارو” مطلبی بنویسم که بعدا اگر خواستم ارجاع بدهم با تعریف درستی مواجه شوید.

اصطلاحا به هر مولکولی که بتواند در بدن تغییراتی بیولوژیکی ایجاد کند دارو گفته می شود. منظور از تغییرات بیولوژیکی تغییرات در فعالیت های معمول بدن هست.

داروها با روش های مختلفی این تغییرات را در بدن بوجود می آورند. داروها یا باعث مهار و توقف یک فعالیت در بدن می شوند که در این حالت داروی مورد نظر اصطلاحا “آنتاگونیست” گفته می شود. اما اگر این تغییرات به صورتی باشد که باعث تقویت یک فعالیت بیولوژیک شود اصطلاحا دارو “آگونیست” خوانده می شود.

مکانیسم اثر داروها چگونه است؟

نکته ی مهم در زمینه ی داروها مکانیستم کلی فعالیت آنها است. یعنی داروها چطور اثر می کنند؟ اینکه بدانیم داروها چگونه اثر می کنند باعث می شود دید عمیق تری نسبت به دارویی که مصرف می کنید داشته باشید.

داروها به صورت قفل و کلید عمل می کنند. یعنی داروها در در مقیاس های بسیار ریز و در واقع مولکولی عمل می کنند. وقتی دارویی مصرف می کنیم، مولکول داروی مورد نظر به مولکول دیگری که در بدن از قبل وجود داشته است نزدیک و متصل می شود. این مولکول همان “گیرنده” است. یعنی مولکول دارو به گیرنده ی خود (مثل کلیدی که وارد قفل می شود و با آن جفت می شود) متصل می شود. این اتصال باعث ایجاد یک سری تغییرات زنجیره ایی در سلول مورد نظر می شود. ممکن است با اتصال دارو به گیرنده، دارویی اثر مهاری یا آنتاگونیستی داشته باشد و باعث تغییرات مهاری در روندهای متصل به گیرنده شود و یا اینکه برعکس باعث تغییرات مثبت و تقویتی زنجیره ی اتفاقات بعد از گیرنده شود که در این حالت دارو “آگونیست” گیرنده است.

این موضوع را بیان کردم در مواردی که ممکن است دارویی مصرف کنیم که اسید معده را کم کند، نباید به داروی مورد نظر آنتاگونیست اسید معده بگوییم! آگونیست و آنتاگونیست ها بر اساس گیرنده هایشان تعریف می شوند. در واقع در مورد بالا یکی از داروهای مهار کننده ی ترشح اسید ها در معده آنتاگونیست گیرنده هایی به نام H2 هستند. بر همین اساس به داروی مورد نظر آنتاگونیست گیرنده H2 یا H2 بلوکر گفته می شود.

تداخلات دارویی یعنی چه؟

اصطلاح دیگری در مورد آنتاگونیست ها وجود دارد به نام “آنتگونیست های شیمیایی” . این موضوع وقتی اتفاق می افتد که دو دارو نسبت به همدیگر تداخل ایجاد می کنند. حتی این آنتاگونیست های شیمیایی می توانند با آب هم تداخل داشته باشند. در واقع دسته هایی از داروها (هرچند خیلی کم) هستند که با آب تداخل دارند!

آیا داروها همیشه از بیرون وارد بدن می شوند؟

در تعریف دارو عرض کردم که هر مولکولی که بتواند بر گیرنده اش اثر بگذارد. این مولکول الزامی ندارد که از خارج وارد بدن شده باشد. می تواند تولید داخل بدن هم باشد. نمونه ی بارز این نوع مولکول ها “هورمون” ها هستند. این مولکول ها در داخل بدن تولید می شوند و بر گیرنده هایی در داخل بدن اثر می کنند و کلی اثرات عمیق در بدن به جای می گذارند.

آیا سموم هم جزو داروها هستند؟

برای سموم تعریف های مختلفی وجود دارد . اما بطور کلی سموم داروهایی هستند که به طور کلی برای بدن مضر هستند. البته در تعریفی دیگر اثرات مخرب سموم را وابسته به دوز تعریف می کنند. یعنی هر ماده ایی که از دوزی بیشتر وارد بدن شود می تواند اثرات سمی داشته باشد. شاید این تعریف دقیق تر باشد. چون وقتی دارویی از مقداری (که در رابطه با هر دارو متفاوت هست) در خون بیشتر شود می تواند اثرات سمی داشته باشد. بر همین اساس در پاسخ به سوال بالا باید عرض کنم که “بله”! سموم هم دارو هستند و فقط دوز نرمال آنها در بدن بسیار بسیار کم است که عموما هر وقت وارد بدن شوند دوزی بالاتر از نرمال دارند و مخرب هستند .

اندازه داروها چقدر است؟

همانطور که در بالا عرض کردم داروها مولکول هستند و برای اینکه بتوانند بر گیرنده هایشان اثر کنند باید ابعادی متناسب با گیرنده هایشان داشته باشند. یعنی اگر می خواهیم دارویی اختصاصی بر گیرنده ایی اثر کند و به گیرنده هایدیگر متصل نشود باید اندازه ی متناسبی داشته باشد. نکته ی مهم در این موضوع حد بالای ابعاد مولکول دارو است. به عبارتی چه عاملی مانع از تولید داروهایی با ابعاد بزرگتر می شود؟ در اصل دارویی که مصرف می کنید باید بتواند از سیستم گوارشی در حالت خوراکی و دیگر سیستم های محافظتی بدن عبور کند تا بتواند در بدن جابجا شود و به گیرنده برسد. وقتی دارویی از اندازه ایی بزرگ تر باشد نمی تواند به راحتی به گیرنده اش برسد و در مسیر “گیر” می کند! بر همین اساس ابعاد نرمال داروها بین ۱۰۰ الی ۱۰۰۰ هستند. البته داروهای با ابعاد بسیار کوچک مثل لیتیوم هم داریم که ابعاد ۷ دارند. و همچنین داروهایی با ابعاد بزرگ (عموما پروتئین ها) مثل آلتپلاز که اندازه ایی معادل ۵۹۰۵۰ دارد. در موارد خاص مثل آلتپلاز که یک آنزیم ضد لخته ی خون است (برای اینکه دارو به محل اثر برسد) دارو را به صورت تزریق وریدی وارد بدن می کنند.

در این مقاله سعی کردم به صورت ساده قابل فهم به مفهوم دقیق و عمیق دارو بپردازم . این سری مقالاتی که در سایت می نویسم در واقع جزو رشته ایی از مقالات هستند که در آنها به صورت کاربردی و به زبان ساده به بیان مفاهیم پایه ایی دارویی می پردازم که در اینده وقتی در رابطه با دارویی صحبت کردم می توانید با مراجعه به این مقالات دقیق تر و عمیق به موضوع مورد نظر مسلط شوید. انسالله در مقالات دیگری به مفهوم دقیق تر آگونیست و آنتاگونیست می پردازم.

اگر در این زمینه هم سوالاتی داشتید میتوانید در کامنتها بنویسید تا پاسخ دهم.

دیدگاه خود را بنویسید:

آدرس ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد.

فوتر سایت